Wszystko zapowiada, że w najbliższych miesiącach dojdzie do kilku istotnych zmian w przepisach prawa podatkowego.  Część z nich ma związek z procesem tzw. „deregulacji” i służyć ma polepszeniu jakości stosowania (a także stanowienia) prawa podatkowego w Polsce. Niektóre stanową odpowiedź na wyzwania i problemy, na które od lat wskazywali specjaliści.

28 marca 2025 r. na stronach Rządowego Centrum Legislacji pojawił się projekt zmian stricte proceduralnych (Projekt1). Ponadto, w wykazie prac legislacyjnych pojawiły się dwa projekty znacznie bardziej ogólne, dotyczące samych zasad prawa podatkowego: UDER2 (Projekt2) oraz UDER3 (Projekt3).

Pierwszy projekt, zdecydowanie bardziej kompleksowy, zawiera już propozycję zmian konkretnych przepisów oraz uzasadnienie. W drugim przypadku znamy podstawowe założenia:

1. Rozciągnięcie zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść podatników także co do wątpliwości wobec stanów faktycznych (UDER2);
2. Zapewnienie wymogu 6-miesięczniego vacatio legis dla przepisów nakładających obciążenia podatkowe (UDER3).

Projekt zmian Ordynacji podatkowej

Dzisiaj temat kompleksowej zmiany procedury podatkowej wydaje się odłożony na bok – niewiele zapowiada, by w zauważalnej perspektywie czasu ktokolwiek porywał się z pomysłem zrealizowania podobnych ambicji. Zresztą, kłóciłoby się to z hasłem, które wyznaczać ma charakter zmian – mamy w Polsce „deregulować”, co dosłownie oznacza zmniejszanie liczby regulacji prawnych. Deregulacja nie jest „nowym kodyfikowaniem”, nie jest tworzeniem nowej procedury. Taka zmiana, de facto, nawet przy najlepszej jakości przepisach, na pewno w pierwszych latach, niczego w praktyce by nie uprościła.

W projekcie wyróżniono szereg zmian. W dużej mierze spotkały się one z (raczej zasłużoną) krytyką środowiska specjalistów.

Zmiany dotyczące przedawnienia

W pierwszej kolejności wyróżnić należy „konieczne” zmiany dotyczące instytucji przedawnienia – takie, które wynikają z wątpliwości występujących w praktyce, i których wprowadzenie jest niezbędnym wymogiem sprawiedliwego i przewidywalnego prawa. Do tych zmian zaliczyć należy doprecyzowanie regulacji dotyczącej końca terminu przedawnienia przypadającego na sobotę. Drugą taką zmianą jest ukrócenie nieograniczonego czasu na dochodzenie zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką bądź zastawem skarbowym. Trzecia zmiana przeciwdziała instrumentalnemu składaniu wniosków o sprostowanie uzupełnienia decyzji – celem tylko wydłużenia biegu terminu przedawnienia. Trzeba ocenić, że propozycje te są mało kontrowersyjne.

Najważniejszą, najbardziej oczekiwaną zmianą, wydaje się ta dotycząca ograniczenia katalogu czynów, w przypadku których wszczęcie postępowania przekłada się na zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Z regulacją tą mamy problem od lat – bo od lat była krytykowana, uznawana za nadużywaną i niekonstytucyjną (wciąż czekamy na rozpoznanie przez TK tej kwestii). Sytuację znacznie pogmatwała uchwała NSA z 2021 r. Ten sam Sąd podgrzał dodatkowo temat zaledwie parę dni temu (14 kwietnia 2025 r.), gdy skorzystał z wyjątkowej możliwości wystosowania postanowienia sygnalizacyjnego. NSA (podkreślmy: organ wymiaru sprawiedliwości) wskazał Ministrowi Finansów na konieczność dokonania zmian legislacyjnych regulacji dotyczącej zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Fakt, że ostatni raz mieliśmy do czynienia z działaniem sygnalizacyjnym NSA w 2018 r. jest bardzo wymowny.

Propozycja zmian zawarta w projekcie (enumeratywne wymienienie konkretnych czynów, w związku z którymi może dojść do zawieszenia biegu terminu przedawnienia) spotkała się z krytyką – wskazuje się, że katalog dotyczy tych czynów, które zazwyczaj inicjują podobne postępowania i w żaden sposób jego wprowadzenie nie przeciwdziała największym mankamentom stosowania art. 70 § 1 pkt 6 O.p., tj. wszczynaniu postępowań instrumentalnie, a więc w innym celu niż ten, jakiemu rzeczywiście ich prowadzenie powinno służyć.

Dorzuciłbym do tego, że wprowadzenie praktycznie mało istotnej zmiany w treści wskazanego przepisu spowoduje, że w przypadku uznania dotychczasowej regulacji za niekonstytucyjną, nadal będą mogły być wszczynane postępowania na podstawie nowego brzmienia przepisu, którego (ewentualna) kontrola konstytucyjna zajmie kolejne lata.

Zmiany dotyczące MDR

W projekcie skupiono się w dużej mierze na zmianach w zakresie obowiązków raportowania schematów podatkowych. Uwzględnia on ważne wyroki w tych sprawach i ogranicza niektóre obowiązki (likwidacja MDR-2). Jednocześnie wprowadza ustawowy zakaz wydawania interpretacji indywidualnych w zakresie tej regulacji – co należy ocenić negatywnie, gdy wziąć pod uwagę stopień niejasności tych przepisów (rzecz powszechnie znana i powszechnie krytykowana). Wnioski o interpretacje indywidualne nie są składane dla sztuki, czy po to, żeby dokładać urzędnikom pracy, tylko dlatego, że regulacja dotyczące MDR rzeczywiście jest trudna i niejasna w interpretacji.

Inne zmiany

Projekt zawiera szereg innych zmian, których opisania tutaj się nie podejmuję. Natomiast wyróżnić, i pozytywnie ocenić, można na pewno dwie z nich.

Wydaje się, że po latach doczekamy się możliwości wystąpienia z wnioskiem o umorzenie nie tylko zaległości podatkowej, ale i samego zobowiązania podatkowego. To jednoznacznie dobry krok.

Podobnie, korzystny wydaje się ruch w stronę zmian dotyczących wniosków o nadpłatę. Nie ma natomiast wątpliwości, że dobre uregulowanie zależności korekty deklaracji i wniosku to dla legislatora duże wyzwanie.

UDER2

Zmiana co do rozszerzenia formuły rozstrzygania wątpliwości na korzyść podatnika także w sytuacji wystąpienia wątpliwości co do stanu faktycznego wydaje się niewiele zmieniać. Już dzisiaj mamy w procedurze przepisy, które czynią z organu podatkowego gospodarza tego postępowania – to na nim spoczywają obowiązki dokonania ustaleń faktycznych, zebrania dowodów. Powtórzyć trzeba, że tworzenie przyjaznego systemu podatkowego może zostać przeprowadzone skutecznie na poziomie praktyki i życzliwego podejścia realizowanego w ramach wykonywanych na co dzień przez organy obowiązków. Żaden przepis tego nie zmieni (a nawet więcej – takie przepisy od dawna mamy już Ordynacji podatkowej).

UDER3

Wprowadzenie ustawowego wymogu 6-miesięcznego vacatio legis dla przepisów prawa podatkowego wydaje się bardzo ciekawym pomysłem. Zwłaszcza mając na uwadze doświadczenia ostatnich lat (np. wprowadzenie Polskiego Ładu, klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania, a ostatnio – zmian definicji w podatku od nieruchomości). Wydaje się, że tego rodzaju zmiana najlepiej sytuowałaby się w Konstytucji – nie mamy jednak przesłanek, żeby uważać, że tak się stanie.

Jako praktyka zastanawia mnie właśnie realny wymiar tej zmiany – czy dozna ona ustawowych wyjątków? Doświadczenia wprowadzenia zmian w podatku od nieruchomości w związku z odroczeniem w mocy czasie utraty obowiązującej przepisów na 18 miesięcy sugerują uznać, że tak może być.

Żeby się jednak nie czepiać – sam pomysł należy ocenić jak najbardziej pozytywnie. Dobrze jednak, by wskazanym ambicjom towarzyszyły odpowiednie, rzeczywiste i skuteczne gwarancje prawne.

Podsumowanie

Dziś wydaje się, że zmiany w prawie podatkowym nas nie ominą. Oczywiście, uwzględniając dotychczasowe doświadczenia, można przypuszczać, że ostateczny ich kształt będzie mocno różnić się od tych, z którymi obecnie mamy do czynienia.

Niezalenie od tego warto śledzić co się dzieje i trzymać rękę na pulsie.

dr Adam Olczyk